Том хүний ам гэмтэх: Шалтгаан, шинж тэмдэг, эмчилгээ, лазер эмчилгээний давуу тал

Том хүний амны хөндийн салст бүрхүүл, буйл, хэл, уруул, хацрын дотор тал, тагнай зэрэг бүтэц гэмтэхийг ерөнхийд нь ам гэмтэх гэж ойлгож болно. Энэ нь зөвхөн “жижиг шарх” гэсэн энгийн ойлголтоор хязгаарлагдахгүй. Зарим тохиолдолд механик цочрол, халдвар, дархлаа сулрал, буруу хооллолт, витамин дутагдал, буруу таарсан ломбо, хиймэл шүд, титэм, хурц ирмэгтэй шүд зэрэг олон хүчин зүйлтэй холбоотой байдаг.

Амны гэмтэл нь эхэндээ бага зэрэг хорсох, өвдөх, идэхэд мэдрэгших, цагаан шарх гарах байдлаар илэрч болох ч үл тоомсорловол архаг үрэвсэл, буйлны асуудал, халдвар, хооллолт болон өдөр тутмын амьдралын чанарт сөргөөр нөлөөлөх эрсдэлтэй. Иймээс шалтгааныг зөв тодорхойлж, тохирсон эмчилгээг цаг алдалгүй хийх нь хамгийн чухал юм.

1. Том хүний ам яагаад гэмтдэг вэ?

Том хүний ам гэмтэх шалтгаан олон байдаг бөгөөд хамгийн түгээмэл нь механик цочрол юм. Хацар, хэлээ санамсаргүй хазах, хурц ирмэгтэй шүд, хугарсан ломбо, буруу таарсан титэм, хиймэл шүд, аппаратын ирмэг зэргээс болж салст бүрхүүл байнга үрэгдэж, цочирч, улмаар шархалдаг. Ийм төрлийн цочрол нь нэг газар дахин дахин давтагдвал архаг шарх үүсэх, удаан эдгэрэх нөхцөл болдог.

Мөн хэт халуун хоол, халуун цай, кофе, халуун ногоотой болон хүчиллэг хүнс, согтууруулах ундаа, тамхи зэрэг нь салстыг түлж, хамгаалах давхаргыг гэмтээдэг. Ийм үед амны салст улайж, хорсож, амархан шархалдаг. Зарим хүн амны ариун цэврээ хангалтгүй сахиснаас буйл үрэвсэж, бактери ихсэж, амны зөөлөн эдүүд эмзэг болж, амархан гэмтэх нөхцөл бүрддэг.

Үүнээс гадна стресс, нойр дутуу, ядралт, дархлаа сулрал, В бүлгийн витамин, төмөр, фолийн хүчил дутагдал зэрэг дотоод хүчин зүйлс нь амны шарх давтагдах том шалтгаан болдог. Зарим тохиолдолд герпес вирус, мөөгөнцөр, бактерийн халдвар нь амны гэмтлийн суурь шалтгаан болдог.

2. Ам гэмтэх үед ямар шинж тэмдэг илэрдэг вэ?

Ам гэмтэх үед хамгийн түгээмэл илрэх шинж нь өвдөлт, хорсолт, халуун болон хүчиллэг зүйл идэхэд нэмэгдэх эмзэглэл байдаг. Зарим хүнд амны дотор цагаан эсвэл шаргал төвтэй жижиг шарх гардаг бол заримд нь буйл улайж хавдах, шүдээ угаахад цус гарах, хэлэн дээр өнгөр тогтох, уруул орчим цэврүүтэх, амнаас эвгүй үнэр гарах байдлаар илэрдэг.

Мөн зажлах, ярих, шүд угаах үед тухгүй болох, нэг газраа байнга шархлах, хүйтэн эсвэл халуунд мэдрэгших зэрэг шинжүүд илэрч болно. Хэрэв гэмтэл халдварын гаралтай бол халуурах, ерөнхий бие сульдах, тунгалгийн булчирхай томрох зэрэг хавсарсан шинж илэрч болно.

Хамгийн чухал анхаарах зүйл нь: амны шарх 10–14 хоногийн дотор эдгэрэхгүй байх, нэг газраа байнга давтагдах, ирмэг нь хатуурах, буйл байнга цус гарах, эсвэл идэх уухад маш хүчтэй өвдөж эхэлбэл заавал мэргэжлийн эмчид үзүүлэх хэрэгтэй.

3. Том хүний ам гэмтэх түгээмэл хэлбэрүүд

Том хүнд хамгийн түгээмэл тохиолддог хэлбэр нь афт буюу амны шарх юм. Энэ нь ихэвчлэн дугуй, зууван хэлбэртэй, цагаан төвтэй, улаан хүрээтэй, маш өвдөлттэй байдаг. Стресс, дархлаа сулрал, витамин дутагдал, механик цочрол зэрэг олон шалтгаанаас үүсч болно.

Мөн буйлны үрэвсэл түгээмэл тохиолддог. Буйл улайж хавдах, цус гарах, амнаас үнэр гарах зэрэг шинж нь буйл үрэвсэж байгааг илтгэнэ. Хэрэв энэ үед эмчилгээ хийхгүй бол үрэвсэл гүнзгийрч, шүдийг тулгуурлаж байдаг эдүүд гэмтэх эрсдэлтэй.

Герпес вирусын үед уруул болон амны орчим жижиг цэврүү гарч, дараа нь задарч өвдөлттэй шарх болдог. Мөөгөнцрийн халдварын үед хэл, хацрын салст, тагнай дээр цагаан өнгөр тогтож, хорсох, эвгүй мэдрэмж өгөх нь элбэг. Зарим хүнд хацар, хэлээ байнга хазсанаас архаг цочрол үүсэж, нэг газраа байнга шархалдаг.

Ийм өөрчлөлтүүдийн нийтлэг онцлог нь шалтгааныг арилгахгүй бол амархан дахидагт оршдог. Тиймээс зөвхөн шарханд түрхлэг тавих биш, яг юунаас шалтгаалсныг тогтоох нь эмчилгээний хамгийн чухал хэсэг юм.

4. Ам гэмтсэн үед гэрийн нөхцөлд юуг анхаарах вэ?

Хөнгөн хэлбэрийн шарх, хорсолт, цочролын үед тухайн хэсгийг дахин гэмтээж байгаа хүчин зүйлийг зогсоох хэрэгтэй. Хэт халуун, халуун ногоотой, исгэлэн, ширүүн бүтэцтэй хоолноос түр хугацаанд зайлсхийж, бүлээн зөөлөн хоол идэх нь зовиурыг багасгадаг.

Давстай бүлээн усаар амаа өдөрт хэд хэдэн удаа зайлах нь салстыг тайвшруулж, амны хөндийг цэвэр байлгахад тусална. Шүд угаахдаа зөөлөн үстэй сойз ашиглаж, гэмтсэн хэсгийг дахин шархлуулахгүй байх нь чухал. Амны ариун цэврээ орхигдуулах нь үрэвслийг улам даамжруулдаг тул өвдөж байсан ч зөв арчилгааг үргэлжлүүлэх шаардлагатай.

Гэхдээ гэрийн арчилгаа нь зөвхөн түр зуурын дэмжих арга юм. Шарх томорч байгаа, хүчтэй өвдөж байгаа, буйлнаас цус гараад байгаа, эсвэл 10–14 хоногийн дотор эдгэрэхгүй байгаа тохиолдолд заавал мэргэжлийн эмчийн үзлэг хэрэгтэй.

5. Том хүний ам гэмтэхэд ямар эмчилгээ хийдэг вэ?

Амны гэмтлийн эмчилгээ нь шалтгаанаас шууд хамаардаг. Хэрэв хурц ирмэгтэй шүд, хугарсан ломбо, буруу таарсан титэм, хиймэл шүд зэрэг механик цочролын шалтгаан байвал эхлээд түүнийг засах шаардлагатай. Үүнийг арилгахгүйгээр зөвхөн эм түрхээд бүрэн эдгэрэхгүй.

Амны шархны үед үрэвсэл дарах, өвдөлт багасгах, эдгэрэл дэмжих түрхлэг, гель, уусмал хэрэглэж болно. Буйлны үрэвслийн үед мэргэжлийн шүд цэвэрлэгээ хийж, чулуу, өнгөрийг авч, буйлны эмчилгээг хавсаргана. Халдварын үед вирусын эсрэг, мөөгөнцрийн эсрэг, эсвэл шаардлагатай бол бактерийн эсрэг эмчилгээ хийгддэг.

Давтамжтай шарх, удаан эдгэрдэг салстын өөрчлөлтийн үед нэмэлт шинжилгээ, нарийн оношилгоо хийх шаардлага гарч болно. Зарим тохиолдолд цус багадалт, витамин дутагдал, дархлаа сулрал зэрэг дотоод шалтгааныг хавсарч оношлох шаардлагатай байдаг.

6. Амны гэмтлийг хамгийн хурдан эмчлэх орчин үеийн арга — Лазер эмчилгээ

Амны хөндийн шарх, үрэвсэл, герпес, афт зэрэг зөөлөн эдийн гэмтлийг хурдан, өвдөлт багатай, үр дүнтэй эмчлэх орчин үеийн арга бол лазер эмчилгээ юм. Лазер нь гэмтсэн хэсэгт маш нарийн, хяналттай нөлөөлж, үрэвслийг бууруулж, халдварын идэвхийг сааруулж, эд эсийн нөхөн төлжилтийг түргэсгэдэг. Ийм учраас амны хөндийн эмзэг салстад маш тохиромжтой эмчилгээний арга гэж үздэг.

Херпес (Хомхой)

Херпес нь амны хөндий болон уруул орчим цэврүүтэн, өвдөлт, хорсолт, загатналт үүсгэдэг вирусийн халдвар юм. Ялангуяа дархлаа сулрах, ядрах, стресстэх үед сэдэрч, уруул болон амны салстыг маш эмзэг болгодог.

• Лазер эмчилгээ нь герпесийн идэвхтэй голомтод нөлөөлж, вирусийн идэвхийг дарангуйлна.
• Өвдөлт, хорсолтыг богино хугацаанд мэдэгдэхүйц багасгана.
• Шархны эдгэрэлтийг хурдасгаж, дахин сэдрэх давтамжийг бууруулахад тусалдаг.
• Олон тохиолдолд 1–2 удаагийн ирэлтээр эмчилгээний үр дүн гардаг.
• Цус гарахгүй, сорви үлдээхгүй, зөөлөн эдэд ээлтэй.

Афт (Аман дотор гарсан шарх)

Афт нь амны хөндийн дотор талд жижиг цагаан шарх байдлаар гарч, маш их өвдөлт, хорсолт, зовиур үүсгэдэг. Хоол идэх, ярих, шүд угаах үед өвдөлт нэмэгдэж, өдөр тутмын амьдралд шууд нөлөөлдөг.

• Лазер эмчилгээ нь шархны гадаргууг ариутгаж, үрэвслийг бууруулна.
• Өвдөлтийг маш хурдан намдааж, идэж уухад илүү амар болгоно.
• Эд эсийн нөхөн төлжилтийг идэвхжүүлж, 1–2 хоногийн дотор эдгэрэлтийг түргэсгэнэ.
• Цус гарахгүй, оёдол шаардлагагүй, өвдөлт багатай.
• Давтамжтай шархладаг хүмүүст маш тохиромжтой орчин үеийн арга.

Лазер эмчилгээний хамгийн том давуу тал нь амны хөндийн эмзэг, өвдөлттэй хэсгийг аль болох зөөлөн аргаар эмчилж, эдгэрэлтийг богино хугацаанд дэмждэгт оршино. Иймээс том хүний ам гэмтэх, шарх удаан эдгэрэх, герпес дахин дахин сэдрэх, афт өвдөлт ихтэй гарах зэрэг тохиолдолд лазер эмчилгээ нь маш үр дүнтэй сонголт болдог.

7. Амны гэмтлээс хэрхэн урьдчилан сэргийлэх вэ?

Өдөрт 2 удаа зөв техникээр шүд угаах, шүдний завсар цэвэрлэх, шүдний чулуу үүсэхээс сэргийлэх нь амны гэмтлээс хамгаалах хамгийн энгийн бөгөөд үр дүнтэй арга юм. Амны салстад эвгүй үрэгдэж байгаа ломбо, бүрээс, хиймэл шүд байвал эрт засуулах хэрэгтэй.

Мөн хэт халуун хоол, халуун ногоо, архи, тамхины хэрэглээг бууруулах, ус сайн уух, хангалттай унтаж амрах, стрессээ зохицуулах нь амны салстын хамгаалах чадварыг дэмждэг. В бүлгийн витамин, төмөр, фолийн хүчил, уураг агуулсан тэнцвэртэй хооллолт нь салстын нөхөн төлжилтөд чухал нөлөөтэй.

6 сар тутам шүд, амны хөндийн эмчид үзүүлж хэвших нь асуудлыг хүндрэхээс нь өмнө илрүүлэх хамгийн сайн арга юм. Ялангуяа амны шарх байнга гардаг, буйл амархан цус гардаг, хиймэл шүд эсвэл титэмтэй хүмүүс тогтмол хяналтад орох нь зүйтэй.

Дүгнэлт

Том хүний ам гэмтэх нь жижиг асуудал мэт эхэлдэг ч шалтгааныг нь үл тоовол архаг үрэвсэл, халдвар, буйлны асуудал, хооллолтын хүндрэл, удаан эдгэрэх салстын өөрчлөлт рүү шилжих эрсдэлтэй. Ялангуяа давтамжтай шарх, цус гаралт, улайж хавдсан буйл, хэл болон хацрын дотор талын удаан эдгэрэхгүй өөрчлөлтийг хойшлуулахгүй үзүүлэх хэрэгтэй.

Амны хөндийн аливаа шарх, үрэвслийн үед зөвхөн өвдөлтийг намдаахаас илүүтэйгээр “яагаад үүсэв?” гэдгийг олж тогтоох нь хамгийн чухал. Орчин үеийн лазер эмчилгээ нь герпес, афт зэрэг амны гэмтлийг хурдан, өвдөлт багатай эмчлэх үр дүнтэй шийдэл болж байгаа тул тохирох тохиолдолд мэргэжлийн эмчийн зөвлөгөө авч эмчилгээний төлөвлөгөө гаргуулах нь зөв юм.